Muzyka jako środek upamiętnienia – Dni Messiaena 2026

Görlitz i Zgorzelec są ściśle związane z historią byłego obozu jenieckiego Stalag VIII A. W latach 1939–1945 przetrzymywano tam ponad 120 000 żołnierzy różnych narodowości, z czego około 12 000 nie przeżyło pobytu w obozie. Wśród więźniów był również francuski kompozytor Olivier Messiaen (1908–1992). Podczas niewoli zimą 1940/41 skomponował on Quatuor pour la fin du Temps (Kwartet na koniec czasu). 15 stycznia 1941 roku dzieło zostało po raz pierwszy wykonane w jednym z baraków obozu.

Dziś Dni Messiaena przypominają o tym historycznym miejscu i łączą muzykę z historią w ramach transgranicznego festiwalu. W centrum uwagi znajduje się nie tylko postać i twórczość Oliviera Messiaena, ale także refleksja nad doświadczeniami ludzi internowanych w obozie oraz nad nadzieją płynącą z mocy muzyki i sztuki.

Kultura pamięci i działalność edukacyjna – Meetingpoint Memory Messiaen e.V. 

Organizatorem Dni Messiaena jest stowarzyszenie Meetingpoint Memory Messiaen e.V. z siedzibą w Görlitz. Stowarzyszenie zajmuje się badaniem historii Stalag VIII A i prowadzi międzynarodową działalność edukacyjną i młodzieżową. Projekty, warsztaty i programy edukacyjne łączą szczególnie młodych ludzi z Polski, Niemiec i Europy, umożliwiając im refleksję nad historią, kulturą pamięci i muzyką.

Stowarzyszenie organizuje również koncerty, wykłady, wystawy i badania dotyczące historii obozu oraz licznych miejsc pracy przymusowej na terenie Görlitz, w których zmuszano jeńców wojennych do pracy. Dni Messiaena są jednym z najważniejszych i najbardziej ambitnych projektów tej działalności. Jak podkreśla kierowniczka projektu Klaudyna Michalska-Tomyślak, festiwal wyróżnia się połączeniem historii, sztuki i muzyki oraz współpracą artystów i instytucji z różnych krajów.

Program Dni Messiaena w maju

Dni Messiaena rozpoczęły się 15 stycznia 2026 roku tradycyjnym wykonaniem Kwartetu na koniec czasu w rocznicę jego premiery i będą kontynuowane od 1 do 3 maja 2026 roku w Görlitz i Zgorzelcu. Program obejmuje wiele wydarzeń łączących muzykę, edukację historyczną i wymianę międzynarodową.

1 maja – Wystawa pop-up i koncert inauguracyjny

W centrum Görlitz (Untermarkt) powstanie wystawa pop-up, która przybliży mieszkańcom pogranicza założenia festiwalu i kontekst historyczny Miejsca Pamięci. Wydarzeniu będzie towarzyszył występ wokalistów z EuropaChorAkademie. Wieczorem w byłym obozie jenieckim Stalag VIII A Görlitz odbędzie się koncert Live-Act w którym muzycy z Ensemble Écoute z Paryża wraz z młodymi instrumentalistami z Polski, Niemiec i Francji wykonają utwory powstałe w ramach międzynarodowej współpracy.

2 maja – Historia, wymiana doświadczeń i koncert kameralny

Na terenie Miejsca Pamięci Stalag VIII A historyk Dr Johannes Bent i muzykolożka Dr Katarzyna Bartos oprowadzą uczestników po historycznym miejscu i przedstawią warunki pobytu Messiaena w obozie oraz kontekst powstania jego słynnego kwartetu.

Następnie w Zgorzelcu odbędzie się panel dyskusyjny z udziałem światowej sławy kompozytorki i uczennicy Messiaena, prof. Grażyny Pstrokońskiej-Nawratil, Dr hab. Adama Porębskiego oraz Dr Katarzyny Bartos, poświęcony muzyce współczesnej,pracy kompozytorów współczesnych oraz wspomnieniom dotyczących pracy z mistrzem. . Wieczorem odbędzie się wokalno-instrumentalny koncert kameralny będący owocem współpracy Meetingpoint Memory Messiaen, EuropaChorAkademie oraz Ensemble Écoute.

3 maja – Historia regionu i koncert finałowy

Dzień rozpocznie wycieczka rowerowa z Alexandrą Grochowski, kierowniczką stowarzyszenia Meetingpoint Memory Messiaen e.V. do miejsc pracy przymusowej w Görlitz, ukazując, jak historia niemieckiego miasta jest obecna w jego przestrzeni miejskiej.

Następnie Dr Johannes Bent w Muzeum Śląskim w Görlitz przedstawi wyniki bieżących badań nad Stalag VIII A i zaprezentuje projekt  „Citizen-Science”, w którym potomkowie byłych jeńców pomagają w dokumentowaniu historii.

Finał Dni Messiaena stanowi koncert „Displaced Persons” zespołu Sinfonietta Dresden w Kulturforum Görlitzer Synagoge, poświęcony kompozytorom, których życie i twórczość zostały ukształtowane przez wojnę i wysiedlenia.

Bilety i informacje praktyczne

Bilety na wszystkie wydarzenia oraz karnety festiwalowe dostępne są na stronie www.messiaen-tage.eu oraz w punktach stacjonarnych: Görlitz Tourismusinformation (Obermarkt 32) i biuro organizatora (Demianiplatz 40). Tam dostępna jest również broszura festiwalowa dostępna w języku polskim i niemieckim, która zawiera dodatkowe informacje o wydarzeniach i kontekście historycznym.

Wsparcie finansowe i partnerzy

Dni Messiaena 2026 są finansowane przez Fundację Współpracy Polsko-Niemieckiej, Kulturstiftung des Freistaates Sachsen, Stiftung der Sparkasse Oberlausitz-Niederschlesien oraz miasta Görlitz i Zgorzelec. Projekt jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Funduszu Małych Projektów Polska – Saksonia 2021-2027 oraz budżetu państwa. 

Kontakt: Klaudyna Michalska-Tomyślak: michalska@messiaen-tage.eu 

źródło: Meetingpoint Memory Messiaen e.V.